TIJDENS HET BEZOEK van koning Charles III aan de USA overhandigde President Trump een door hem gesigneerd exemplaar van de Onafhankelijkheidsverklaring. Reden voor ons om dit document nog eens boven te halen.
Wanneer de Declaration of Independence in 1776 in Philadelphia werd geschreven, ging het niet zozeer om verheven principes. Ongeveer de helft van de tekst bestaat uit een lange, concrete aanklacht: 27 grieven tegen koning George III, die zijn macht misbruikte. Het is geen abstract betoog, maar een opeenstapeling van feiten die één ding moeten aantonen: dat gezag zijn legitimiteit heeft verloren.
Ik som de grieven op omdat het opvallend is hoe herkenbaar die lijst vandaag aanvoelt. Sommige van die historische klachten resoneren nog altijd met hedendaagse politieke praktijken in de Verenigde Staten en in Europa. Dat betekent niet dat geschiedenis zich herhaalt. Maar wel dat de taal en de mechanismen van tirannie hardnekkiger zijn dan we graag geloven.
De grieven
De geschiedenis van de huidige koning van Groot-Brittannië is een geschiedenis van herhaalde onrechtvaardigheden en machtsgrepen, allemaal gericht op het vestigen van een absolute tirannie over deze staten. Om dat te bewijzen, leggen we de feiten voor aan een onbevooroordeelde wereld.
Hij heeft geweigerd wetten goed te keuren die essentieel en heilzaam zijn voor het algemeen belang.
Hij heeft zijn gouverneurs verboden om dringende en belangrijke wetten aan te nemen, tenzij die eerst werden opgeschort tot hij zelf zijn goedkeuring gaf; en zelfs wanneer ze dan werden opgeschort, heeft hij ze vervolgens volledig genegeerd.
Hij heeft geweigerd wetten aan te nemen die nodig waren voor grote bevolkingsgroepen, tenzij die hun recht op vertegenwoordiging in het parlement opgaven — een recht dat voor hen van onschatbare waarde is en enkel gevaarlijk voor tirannen.
Hij heeft wetgevende vergaderingen bijeengeroepen op ongebruikelijke, ongemakkelijke en afgelegen plaatsen, enkel om hen uit te putten en tot gehoorzaamheid te dwingen.
Hij heeft herhaaldelijk Kamers van volksvertegenwoordiging ontbonden omdat zij met vastberadenheid weerstand boden tegen zijn inbreuken op de rechten van het volk.
Na zulke ontbindingen heeft hij lange tijd geweigerd nieuwe verkiezingen uit te roepen waardoor de wetgevende macht – die niet kan verdwijnen – terugviel op het volk zelf; terwijl de staat ondertussen blootstond aan gevaar van buitenaf en onrust van binnenuit.
Hij heeft geprobeerd de groei van deze staten te verhinderen door naturalisatiewetten tegen te houden, migratie te ontmoedigen en de voorwaarden voor landtoekenning te verzwaren.
Hij heeft de rechtsgang belemmerd door te weigeren wetten goed te keuren die onafhankelijke rechtbanken zouden oprichten.
Hij heeft rechters volledig afhankelijk gemaakt van zijn wil, zowel voor hun benoeming als voor hun salaris.
Hij heeft talloze nieuwe ambten ingesteld en hordes ambtenaren hierheen gestuurd om onze bevolking lastig te vallen en hun bezittingen te plunderen.
Hij heeft in vredestijd een staand leger in ons midden gehouden zonder toestemming van onze parlementen.
Hij heeft geprobeerd het leger onafhankelijk te maken van de burgerlijke macht en het erboven te plaatsen.
Hij heeft samengewerkt met anderen om ons te onderwerpen aan een rechtsmacht die vreemd is aan onze grondwet en niet erkend wordt door onze wetten, en heeft hun zogezegde wetgeving goedgekeurd:
- door grote aantallen soldaten bij ons in te kwartieren;
- door hen via schijnprocessen te beschermen tegen straf voor moorden op onze inwoners;
- door onze handel met de rest van de wereld af te snijden;
- door belastingen op te leggen zonder onze instemming;
- door ons in veel gevallen het recht op een juryproces te ontzeggen;
- door ons overzee te vervoeren om berecht te worden voor vermeende misdrijven;
- door in een naburige provincie het vrije Engelse rechtssysteem af te schaffen en er een willekeurig bestuur in te voeren, en dit uit te breiden zodat het als voorbeeld en instrument kan dienen om hetzelfde absolutisme hier in te voeren;
- door onze handvesten af te schaffen, onze belangrijkste wetten te vernietigen en de fundamenten van ons bestuur te veranderen;
- door onze eigen wetgevende instellingen op te schorten en zichzelf het recht toe te eigenen om in alle gevallen voor ons wetten te maken.
Hij heeft hier feitelijk afstand gedaan van zijn bestuur, door ons buiten zijn bescherming te plaatsen en oorlog tegen ons te voeren.
Hij heeft onze zeeën geplunderd, onze kusten verwoest, onze steden in brand gestoken en onze burgers gedood.
Op dit moment stuurt hij grote legers buitenlandse huurlingen om het werk van dood, verwoesting en tirannie te voltooien, met een wreedheid en verraderlijkheid die zelfs in de meest barbaarse tijden zelden gezien zijn en die totaal onwaardig zijn voor het hoofd van een beschaafde natie.
Hij heeft onze medeburgers die op zee gevangen zijn genomen, gedwongen om tegen hun eigen land te vechten, om beulen van hun vrienden en familie te worden of zelf door hun hand te sterven.
Hij heeft binnenlandse opstanden aangewakkerd en geprobeerd de bewoners van onze grenzen los te laten tegen meedogenloze inheemse strijders, wiens oorlogvoering bekendstaat om het zonder onderscheid vernietigen van mensen van alle leeftijden en omstandigheden.
In elke fase van deze onderdrukking hebben wij in de meest nederige bewoordingen om recht gevraagd. Op onze herhaalde verzoeken is alleen gereageerd met nieuw onrecht. Een vorst wiens karakter zo wordt gekenmerkt door alles wat een tiran definieert, is ongeschikt om over een vrij volk te regeren.
Wat lezen we hier?
Deze verklaring is geen grote theorie van rechten, maar in de eerste plaats een rechtvaardiging van verzet. De ondertekenaars verzetten zich niet tegen macht op zich, maar tegen macht die haar grens niet meer erkent. Ze vertrekken van het moment waarop het legale niet langer samenvalt met het legitieme. Legaliteit zegt wat mag volgens de wet; legitimiteit wat gerechtvaardigd is. Zolang die samenvallen, is gehoorzaamheid vanzelfsprekend. Maar wanneer de wet haar legitimiteit verliest, wordt gehoorzaamheid aangevoeld als medeplichtigheid — en begint verzet.
Wat in de Declaration of Independence wordt aangebracht, is precies wat Ilja Leonard Pfeijffer vandaag opnieuw zichtbaar maakt in zijn boek Absolute Democratie. Democratie is geen mechaniek die automatisch legitimiteit produceert. Ze kan ook haar eigen tegendeel worden. Wanneer macht zich absoluut maakt, verliest ze haar legitimiteit — zelfs als ze legaal blijft. Ze is dan ‘ongeschikt om over een vrij volk te regeren.’
De titel van de onafhankelijkheidsverklaring is veelzeggend: In Congress. July 4, 1776. The unanimous Declaration of the thirteen united States of America.
Het begint met “In Congress”. Wat je hier leest is een politieke daad, uitgesproken door vertegenwoordigers van dertien kolonies die zich op dat moment tot staten verklaren.
De onafhankelijkheid wordt vervolgens niet verheven geformuleerd, maar gewoon gedeclareerd. Geen catalogus van rechten, zoals enkele jaren later in de Déclaration des droits de l’homme et du citoyen in Frankrijk, maar een breuk die op papier wordt gesteld, zodat er geen misverstand kan bestaan.
De kracht van deze tekst is dat hij ons leert wanneer onze vrijheid onder druk staat. Wat hier wordt opgeëist, is niet het recht om af en toe ongehoorzaam te zijn, maar het recht om een orde die haar grond heeft verloren, naast zich neer te leggen — en een nieuwe te beginnen.
Pfeijffer waarschuwt ons voor de ontsporing van democratie; de onafhankelijkheidsverklaring toont wat er kan gebeuren wanneer die ontsporing werkelijkheid wordt.
