PS De foldertekst van deze dansvoorstelling vind je onderaan.
Dag Lisa,
Goed twee jaar geleden, op 18 december 2023, schreef ik je naar aanleiding van jouw vorige creatie, While we are here, een enthousiaste bespreking van onze ervaring. Ik eindigde toen met te zeggen dat “M en ik uitkijken naar het vervolg”.
Intussen hebben we de opvolger gezien: Again Forever — en het is een prachtige, prachtige voorstelling.
Na afloop zei ik dat ze ‘moedig en ontroerend’ is. Daar blijf ik bij, en ik voeg er graag nog één woord aan toe: urgent. De voorstelling is moedig, ontroerend en urgent.
Ik vind de voorstelling inhoudelijk belangrijk genoeg om hier voldoende tijd in te steken. En uiteraard omdat ik je graag zie.
1. Moedig
Op onze nieuwjaarskaart 2026 stond: “Heb de moed om traag te leven in een wereld die versnelt.” Je zou kunnen zeggen: “Heb de moed om traag te dansen in een wereld die versnelt.” Veel dansvoorstellingen die ik de voorbije jaren zag, waren energetisch, krachtig, indrukwekkend (zoals ook jouw DISQUIET en While we are here ).
Kiezen voor vertraging is in dat landschap een moedige beslissing.
Het is moedig omdat je als choreografe — vermoed ik — niet weet hoe het publiek zal reageren op zoveel voorzichtigheid, op dat ogenschijnlijk bescheiden geschuifel.
De voorstelling vraagt ook moed van de kijker. De moed om te blijven kijken, ook wanneer er bijna niets gebeurt. Again Forever heeft een grote gelaagdheid. Eén van die lagen is: wachten. Zoals Dirk De Wachter het formuleert: “Wachten als grond van het leven…” Dat is precies wat de voorstelling doet: ze maakt van wachten geen tekort, maar een grondhouding. Zo heb ik de voorstelling ook ervaren. Ze nodigt uit tot een andere tijdservaring. Niet als iets dat moet worden opgevuld (met dans in dit geval), maar als iets opent. Maar wie blijft, wie wacht, merkt dat de tijd anders begint te werken. (dit heb ik ook al geschreven over Wit in Wit, een muzikale compositie van George De Decker).
Het is een verdienste van jou, jouw dansers en jouw componist dat de toeschouwer geboeid blijft kijken — dat wachten geen leegte wordt, maar een spanning. Geen spanning omdat er iets gaat komen (er komt geen echte climax), maar een spanning die ontstaat in het blijven zelf — een spanning die ook ontstaat uit het aandachtig kijken. Alsof de dans niet langer iets is dat gebeurt, maar iets waarin we samen verblijven. Voor mij is dat de kracht van de voorstelling.
2. Ontroerend
Again Forever begint kalm. Twee personen staan aan de rand van de dansvloer te praten. Een derde danseres komt er bij, dan een vierde.
Langzaam bouw je een emotionele spanning op. Alles is zorgvuldig gechoreografeerd — dat vermoed ik – maar dat voel je niet als kijker. Integendeel: alles voelt vanzelfsprekend, alsof het ontstaat in het moment. Dat is een zachte bodem voor ontroering.
En dan, bijna onmerkbaar, kantelt er iets: de eerste aanraking, de eerste streling, de eerste blik. Het raakte me diep. Toen de danseres Maisie Woodford voor de eerste maal haar hoofd liefdevol te rusten legde op de schouder van Ife Day, kreeg ik plots tranen in de ogen. Hun gebaar is zo eenvoudig, zo precies — zo raak. (PS ik hoop dat ik de juiste danseressen heb vernoemd).
Zo mooi hoe er wisselende ‘paren’ ontstaan — ik durf ze amper ‘paren’, ‘partners’, ‘koppels’ te noemen — door naar elkaar toe te schuifelen in zachte, dansende gebaren. Zonder haast, zonder toe-eigening — wel liefdevol. Een lied parafraserend uit de jaren 60: If you can’t be with the one you’d dance with, dance with the one you’re with. De ontmoeting zit niet in wie, maar in het bewegen zelf.
En de bewegingen zijn soms zo klein, zo minutieus, dat je ze bijna mist. Wanneer er twee koppels tegelijk op de dansvloer staan, kom je ogen tekort — niet door het grote, maar door het kleine. Je wil niets missen — maar dat kan niet. Ik kon de kleine bewegingen van twee wisselende koppels niet samen in het oog houden. Precies daarom vraagt de voorstelling om meerdere visies. Je zult ons dus nog eens zien komen (Antwerpen? Mechelen?)
3. Urgent
Onze samenleving gaat gebukt onder lijnen van heerschappij. Again Forever gaat daar tegen in. Ze vraagt geen oordeel, maar een houding. weg van heerschappij. Ze nodigt uit tot een ontmoeting. De grondhouding van ontmoeten is wachten.
Je schrijft zelf: “Again Forever benadrukt de radicale manier waarop de slow met intimiteit en tijd omgaat in tijden van productiviteit, efficiëntie en isolatie en eigent zich de dans toe als een collectieve praktijk vol queer, anti-patriarchaal potentieel.” Voor mij betekent dat: de slow — traditioneel een heteronormatieve dans met vaste rollen (de man leidt, de vrouw volgt) — wordt hier opengebroken. Door te vertragen en te herhalen verschuiven rollen, verdwijnt richting, wordt tijd rekbaar. Wat ontstaat is geen dans van verleiding, maar een oefening in nabijheid zonder heerschappij — niet gericht op bezit, maar op gedeelde aanwezigheid. Dat is wat ik lees als ‘queer’ en ‘anti-patriarchaal’: een vorm van intimiteit die zich niet laat organiseren volgens de logica van efficiëntie en controle. Tegelijk voelt het voor mij minder als een ideologische positie, en meer als iets meer fundamenteel — anarchistisch in de zin van: een ontregeling van elke opgelegde orde waaruit een andere vorm van nabijheid kan groeien — zachter, wederkerig en zonder heerschappij.
Terug naar de dans. Ik lees momenteel Søren Kierkegaard. Bij hem is herhaling geen terugkeer naar hetzelfde, maar een beweging die telkens anders uitvalt. Dat zie je ook hier: de slow herhaalt, maar wordt nooit dezelfde. Rollen lossen op, controle verzwakt, richting verdwijnt. Misschien ligt in de titel zelf al de kern van de voorstelling: Again Forever — opnieuw, telkens weer, zonder ooit dezelfde te worden.
Wat overblijft is een herhaalde oefening in nabijheid — telkens opnieuw, en telkens anders.
Kierkegaard schreef ook dat liefde in haar kern dezelfde blijft, maar in haar verschijningsvrm verandert — ze vertrekt vanuit gelijkheid, maar krijgt vorm in verschil. Dat is precies wat deze voorstelling toont, in lichamen.
Tegen het einde breng je de vier danseressen bij elkaar in een Matisse-dans, een kring van dansende lichamen die elkaar dragen. Je kunt jezelf en de wereld alleen maar leren kennen in omgang met anderen. In ons contact met medemensen krijgen we inzicht in onze vooroordelen en onze vastgeroeste ideeën. Het bestaan is altijd communicatief, schreef Karl Jaspers. Zo ook in deze dans. Om dan daarna elkaar weer los te laten. Dat is essentieel in deze anarchistische dans. Net als in het leven.
Het duet van twee danseressen op het einde was een prachtige vondst en de tekst zegt alles:
Baby, oh, baby I get this feeling.
This our time. […]
We’re taking it slow […]
Come on let me take you high.
For a moment passing by.
4. Een nieuwe danstaal
Na While we are here had ik het gevoel dat daar een nieuwe danstaal ontstond, zoals ik ooit dit gevoel had bij Fase, Four Movements to the Music of Steve Reich. Bij Again Forever keert dat gevoel nog sterker terug. Je legt de basis voor een andere manier van bewegen en kijken — voor dansers én toeschouwers.
5. Muziek
De muziek is prachtig. Niet alleen dienend, maar ook op zichzelf sterk. Ze werkt als een fundering: ze draagt de voorstelling en houdt mij als toeschouwer in de tijd van het stuk – niet om te wachten op wat komt, maar om te verblijven in wat er is.
Een accolade voor componist Michael Langeder.
6. Aandenken
De affiche is een mooi aandenken (zeker gesigneerd 😊).
Misschien één kleine commerciële opmerking: ze mocht iets zichtbaarder aanwezig zijn bij het buitengaan.
Dus Lisa, het was een bijzondere ervaring. Dank je.
We kijken uit naar het vervolg.
Warme groet
Nonkel Pieter
PS. Er is een iets dat me blijft intrigeren. Waarom zijn er geen mannelijke dansers bij? Dat opent een extra spanningslaag. Niet als gemis, maar als keuze die de dynamiek van nabijheid en verlangen extra kleurt.
Nog even dit
De foldertekst
Again Forever is een dansvoorstelling die de slow (de tegelplakker) benadert als een potentieel subversieve dans, een trage zus van underground dansstijlen zoals ravedans.
Sinds 2014 onderzoekt Lisa Vereertbrugghen hardcore techno met performances, installaties en technomeditaties. Nu richt ze zich op het radicale karakter van de slow, die intimiteit en traagheid omarmt te midden van een cultuur van productiviteit, efficiëntie en isolatie. Vier performers halen de slow uit haar traditionele kader en benaderen de dans als een collectieve praktijk vol queer, anti-patriarchaal potentieel.
De aftiteling
concept & choreografie Lisa Vereertbrugghen
co-creatie & dans Ife Day, Sophie Guisset, Cynthia Loemij & Maisie Woodford
dramaturgie Nathan Ooms
geluid Michael Langeder
nummer Higher van Langeder & Vereertbrugghen
lichtontwerp Vera Martins
outside eye Maria Ferreira Silva & Mads Bycroft
choreografisch advies Arno Ferrera
productie CAMPO
coproductie Kunstenwerkplaats & Kaaitheater (Brussel), Concertgebouw & KAAP (Brugge), De Brakke Grond (Amsterdam), STUK (Leuven), VIERNULVIER (Gent) & DDD — Festival Dias da Dança (Porto) met de steun van de taxshelter van de Belgische Federale Overheid via Ufund, BUDA (Kortrijk), de Hallen van Schaarbeek & de Vlaamse overheid
