EEN INTRIGERENDE FOTO. Dat is het minste wat ik kan zeggen. De Nederlandse fotografe Claire Droppert (1977) gooit zand in de lucht en fotografeert het terwijl het vliegt. Meer is het niet, denk je. Maar er is meer dan je op het eerste gezicht vermoedt.
Deze zandsculptuur is alleen zichtbaar dankzij de camera. Wat we zien is één moment uit een beweging van materie. De foto illustreert mooi wat cultuurfilosoof Vilém Flusser (1920–1999) bedoelt met het ‘technisch beeld’. Fotografie is geen eenvoudige registratie van de werkelijkheid, maar ontstaat uit een spel tussen fotograaf en apparaat. De fotograaf ‘bespeelt’ het toestel, terwijl het toestel tegelijk bepaalt wat mogelijk is: sluitertijd, lichtgevoeligheid, optiek, diafragma. Het apparaat en zijn technische instellingen maken bepaalde beelden mogelijk en andere onmogelijk.
Daardoor krijgen foto’s een vreemde status: ze lijken objectief, terwijl ze slechts door het apparaat mogelijk worden gemaakt. Bij Droppert zie je dat duidelijk. De zandvorm lijkt een sculptuur, bijna een lichaam, maar bestaat dankzij de camera. Het beeld openbaart een materiële werkelijkheid die alleen via het fotografische apparaat kan verschijnen. De foto toont dus niet simpelweg zand — ze toont een mogelijkheid van zand die alleen door het apparaat zichtbaar kan worden.
Het grappige is dat Droppert elke fotografische zandsculptuur een naam geeft die verwijst naar een object uit de materiële werkelijkheid: een dolfijn, een vis, een duizendpoot, een haas — of, zoals hier, een nachtvlinder (Moth). Daardoor lijkt het alsof de sculptuur de intentie was, terwijl ze in werkelijkheid pas ontstaat op het moment dat de camera haar zichtbaar maakt.
Het gaat niet alleen om zand en camera. Deze foto laat ook iets zien wat we normaal niet kunnen zien: tijd. Wat voor ons een vloeiende beweging is, wordt hier onderbroken. Ik zie zand dat valt; de camera grijpt één moment en houdt het vast. Wat verschijnt, is geen beweging meer, maar een fractie van tijd die pas zichtbaar wordt in het beeld.
Dat de tijd tastbaar wordt in deze beelden, maakt ze zo intrigerend. Het beeld is een freeze, een vasthouden van de tijd. Semioticus Roland Barthes (1915-1980) zou zeggen: ça a été – dit is geweest. Een foto toont niet alleen wat er te zien is, maar ook wat geweest is. Elke foto draagt volgens Barthes het stille bewijs in zich van een moment dat werkelijk heeft plaatsgevonden. Dat is heel goed voelbaar in deze zandfoto's van Droppert.
Fotografie maakt zichtbaar wat tijd met materie doet.
Tegelijk suggereert de foto ook iets anders: ça sera – dit zal zijn. We weten dat wat we zien eigenlijk vallend zand is dat binnen een paar seconden terug op het strand zal liggen. Het zand is onderweg naar zijn toekomst. De beweging blijft voelbaar. Dat gevoel heb ik niet bij een foto van bijvoorbeeld een stappende mens. Ik denk niet: die voet komt straks op de grond. Een stap is een menselijke handeling, vallend zand is pure tijd in beweging.
Misschien is dat de stille magie van Moth: wat verschijnt, is een werkelijkheid die alleen in het beeld kan bestaan en die twee dingen tegelijk toont: stilstand én beweging. Het beeld fixeert een moment en suggereert wat volgt. Fotografie snijdt een moment uit de stroom van de wereld en laat ons zien hoe tijd vorm krijgt — terwijl die al verder stroomt. In de ordening van materie wordt tijd zichtbaar. Fotografie maakt zichtbaar wat tijd met materie doet.
Ik vermoed dat Claire Droppert zich bewust is van deze dubbelheid: ze noemt de reeks GRAVITY | SAND CREATURES. Beweging en materie.
Het resultaat is alleszins een foto die zich vastbijt in mijn geheugen – die blijft vragen om bekeken te worden.
Nog even dit
Meer beelden vind je op de website van Claire Droppert. Gravity | Sand Creatures 1 en Gravity | Sand Creatures 2
Vilém Flusser, Een filosofie van de fotografie, Uitgeverij Ijzer, 2007, 9789086840113
Roland Barthes, Camera lucida- aantekening over de fotografie, Ad. Donker, 2025, 9789061007852
9 pairl: tekst aangepast, met name het einde.
De boeken zijn uiteraard te verkrijgen via Barbóék en de betere boekhandels.
De toelichting bij mijn ‘fotoboek’ vind je in Kijken naar foto’s.
