EEN INTRIGERENDE FOTO. Dat is het minst wat we kunnen zeggen. De Nederlandse fotografe Claire Droppert gooit zand in de lucht en maakt van dit ‘vliegende’ zand een foto. Meer is het niet. Denk je. Maar er is meer dan je op het eerste gezicht zou vermoeden.
Deze zandsculptuur is immers alleen zichtbaar dankzij de camera. Wat we zien is één moment uit een beweging die uit duizenden momenten bestaat en die door de camera wordt vastgelegd. De foto laat mooi zien wat Vilém Flusser (1920–1999) bedoelde met een technisch beeld. Fotografie is geen eenvoudige registratie van de werkelijkheid. Volgens Flusser ontstaat een foto uit een spel tussen fotograaf en apparaat. De fotograaf bespeelt het toestel, maar het toestel bepaalt tegelijk wat mogelijk is: sluitertijd, lichtgevoeligheid, optiek, diafragma… Het apparaat en zijn technische instellingen maken bepaalde beelden mogelijk en andere onmogelijk.
Daardoor krijgen foto’s een vreemde status: ze lijken objectief, terwijl ze eigenlijk door het apparaat mogelijk zijn gemaakt. Bij Droppert zie je dat heel duidelijk. De zandvorm lijkt een sculptuur, bijna een lichaam. Maar die vorm bestaat alleen dankzij de camera. We zouden deze sculptuur nooit zien zonder fotografie. De foto toont dus niet simpelweg zand — ze toont een mogelijkheid van zand die door het apparaat zichtbaar wordt. Het beeld openbaart een werkelijkheid die alleen via het fotografische apparaat kan verschijnen. Het grappige is dat Droppert elke fotografische zandsculptuur een naam geeft die verwijst naar een object uit de werkelijkheid: een dolfijn, een vis, een duizendpoot, een haas — of, zoals hier, een nachtvlinder.
Een foto kadert niet alleen een stuk van de werkelijkheid — ze kadert ook een stuk van de tijd. Door een fractie van een seconde uit de stroom van gebeurtenissen te snijden, maakt de camera een toestand zichtbaar die het menselijk oog nooit kan waarnemen. Ik zie een beweging van zand; de camera registreert een moment van tijd.
In Dropperts beelden wordt tijd bijna tastbaar. Dat maakt ze zo intrigerend. Het beeld is een freeze, een vasthouden van de tijd. Tegelijk blijft de beweging voelbaar: we weten dat het zand zal vallen. De foto toont dus twee dingen tegelijk: een stilstand én een beweging — een moment waarin de tijd even wordt vastgehouden terwijl ze al verder stroomt.
De foto kadert dus niet alleen ruimte — ze laat ons ook zien hoe een fractie van tijd even vorm krijgt. En ik vermeod dat Claire Droppert zich bewust van dezee dubbelheid: ze noemt de reeks GRAVITY | SAND CREATURES. Beweging en materie.
Misschien is dat uiteindelijk wat fotografie kan: met behulp van het apparaat een moment uit de wereld losmaken, zodat we even zien hoe tijd vorm krijgt, voordat ze weer verdwijnt.
Nog even dit
Meer beelden vind je op de website van Claire Droppert. Gravity | Sand Creatures 1 en Gravity | Sand Creatures 2
Vilém Flusser, Een filosofie van de fotografie, Uitgeverij Ijzer, 2007, 9789086840113
Het boek is uiteraard te verkrijgen via Barbóék en de betere boekhandels.
De toelichting bij mijn ‘fotoboek’ vind je in Kijken naar foto’s.
